Hoofdstuk 1

Een inleiding in de Haptonomie – de wetenschap van de affectiviteit

‘De ratio heeft het Westen de afgelopen eeuwen natuurlijk enorme vooruitgang opgeleverd, maar dreigt nu met ons aan de haal te gaan.’
* Tatiana Scheltema. Bron: ‘Perverse Prikkels.’

‘Wij hebben een subjectief gevoel en de effectieve wetenschap loopt tegen haar grenzen aan omdat de wetenschap als enige bron van objectieve kennis niets kan zeggen over het subjectieve gevoelsleven.’
* dr. Herman de Regt. Wetenschapsfilosoof aan Tilburg University.

‘Het is soms een enorme opluchting om met z’n allen vast te stellen dat we het eigenlijk niet begrijpen.’
* Prof. dr. Robbert Dijkgraaf, Director and Leon Levy Professor at the Institute for Advanced Study in Princeton, New Jersey and President of the InterAcademy Partnership, the global network of academies of science and health. Programma kijken in de Ziel.

‘Is er nog iets gaande dat onze wetenschap niet kan verklaren en dat het leven uniek maakt? Dát is de grote vraag!’
* George Whitesides. Professor of Chemistry at Harvard University. Programma The Mind of the Universe.

‘Ook al geniet ik van mijn werk, en weten anderen het te waarderen, ik realiseer me dat mijn ontdekkingen maar een klein stapje vormen in de queeste naar inzicht in de meest complexe entiteit in het hele universum: de menselijke geest.’
* Prof. dr. Eric Kandel. Professor aan Columbia University en directeur van het Kavli-instituut voor hersenonderzoek.

‘De deskundigen snappen er geen bal meer van. Deze nieuwe wereld vereist andere paradigma’s, andere denkmodellen en een andere benadering. En dus ook andere deskundigheden en deskundigen.’
* Jaap Jan Brouwer. Organisatieadviseur.

‘Wij denken en voelen met dezelfde hersenen.’ – ‘De gedachte dat subjectieve ervaringen niet wetenschappelijk onderzocht kunnen worden, is onzin.’
* Prof. dr. Antonio Damasio. Hoogleraar neurowetenschappen aan de universiteit van  Zuid-California en hoogleraar neurologie aan de universiteit van Iowa.

‘We noemen ons Homo Sapiens, de denkende mens. Klopt niet. We zijn voelende wezens, die ook denken.’
* Jill Bolte Taylor. Neuroanatomist verbonden aan de Indiana University School of Medicine en spreekbuis voor het Harvard Brain Tissue Resource Center.

 

De Haptonomie – de wetenschap van de affectiviteit – wordt door de grondlegger van de Haptonomie, Frans Veldman sr. (Vlissingen, 6 september 1921 – Oms, 25 januari 2010) als volgt gedefinieerd:
Haptonomie (Grieks hapto: de tast, het gevoel, de gevoelsbelevingen; nomos: wet, regel, norm). Wetenschap van het affectieve leven, van de menselijke liefde die de fenomenen, eigen aan de affectieve contacten in menselijke relaties, bestudeert. Haar toepassingen betreffen het gehele leven, vanaf de conceptie tot de dood. Het ondersteunen en stimuleren van het levensgeluk en de menselijke waardigheid vertegenwoordigen het essentiële doel van de Haptonomie: zij heeft een eudemonisch karakter. Het Eudemonisme is de morele leer waarbij het geluk het doel van de handeling is. (Bron: woordenboek van de Haptonomie, Frans Veldman sr. en Andre Soler)

Frans Veldmen sr. zegt in zijn Magnum Opus – ‘Levenslust & Levenskunst’ – het volgende over de Haptonomie: ‘De Haptonomie is een eigentijdse ontwikkeling binnen de menswetenschappen die op een duidelijke wijze haar plaats inneemt en bedacht is op de toekomst van de mensheid. Zij plaatst zich aan de wortel – de bestaansgrond – van het menselijke Zijn waar zij de voedende elementen aandraagt die de affectieve vermogens van een mens tot ontplooiing kunnen brengen.’
De Haptonomie representeert geen specifieke methode, techniek, model, doctrine en zij is zeker geen ‘heilsleer’. Evenmin representeert zij met haar toepassingsmethoden een ‘alternatieve’ vorm van genees- of behandelwijzen of behoort zij tot de zogenoemde ‘zachte’ sector in de hulpverlening. Integendeel!
De Haptonomie is een concrete menswetenschap waarin alles controleerbaar, verifieerbaar en reproduceerbaar is.
De Haptonomie appelleert in haar mensbenadering aan menselijke affectieve vermogens die onder invloed van deze effectieve maatschappij zijn uitgedoofd of zelfs niet eens tot ontwikkeling zijn gekomen. Affectieve vermogens die ieder mens in de kiem zijn gegeven, maar die een zinvol aanbod van bevestigende affectieve stimuli nodig hebben om tot ontplooiing te komen.
De Haptonomie wijst de weg naar het tot ontwikkeling brengen van deze affectieve vermogens om er vrij over te kunnen beschikken en ze te integreren in de individuele existentie.

Dat alles in de Haptonomie controleerbaar, verifieerbaar en reproduceerbaar is, kan alleen worden gevoeld en rationeel worden begrepen indien men zijn Happerceptieve Sensitiviteit optimaal heeft ontwikkeld en heeft weten te integreren in zijn persoonlijke Mens-Zijn alsmede in de specifieke professie zoals die van onder andere arts, psycholoog, docent, therapeut, verpleegkundige, verloskundige, maatschappelijk werker, enz.

Onder Happerceptieve Sensitiviteit verstaan we het volgende: de Happerceptieve Sensitiviteit is het natuurlijke menselijke vermogen om ruimtelijk voelend in de leefwereld te existeren, met of zonder tactiel contact.
Veldman schrijft in zijn boek Haptonomie (blz. 130): de volle ontplooiing van het affectieve happerceptieve vermogen impliceert per se en per definitie een goede psychische gezondheid en openbaart een harmonisch psychisch welzijn.
Mensen die hun Happerceptieve Sensitiviteit optimaal hebben ontwikkeld, leven bewust ruimtelijk voelend in de leefwereld. Deze mensen hebben een ontgrensd Bewust-Zijn.
De meeste mensen in onze strikt rationeel effectieve wereld existeren onbewust ruimtelijk voelend in de leefwereld. Deze mensen hebben een begrensd Bewust-Zijn.

De Haptonomie is de enige wetenschap waarin het voelen (happerceptieve sensitiviteit) en het aanraken (psycho-tactiel-contact) centraal staan. Maar de Haptonomie legt niet uit wat wij precies voelen van elkaar en waarmee wij voelen tijdens onze ontmoetingen, contacten en relaties met onze medemensen.
Dat vraagt om een nadere verklaring.

Het lichaam waaruit de mens bestaat, wordt gedefinieerd als een geheel van botten, organen en spieren.

Een zintuig is een orgaan dat een mens of een dier de mogelijkheid geeft een bepaald gedeelte van de werkelijkheid waar te nemen.

De mens heeft niet vijf maar zés zintuigen:

  • ogen – zien
  • oren – horen
  • neus – ruiken
  • mond – proeven
  • huid – tasten
  • zenuwstelsel – ruimtelijk voelen

Neurologen hebben ontdekt dat de rechterhelft van de hersenen gespecialiseerd is in het ruimtelijk voelen terwijl de linker hersenhelft gespecialiseerd is in het analyseren.
De wereldberoemde religiedeskundige Karin Armstrong zegt in haar boek – De verloren kunst van de heilige geschriften – het volgende over de hersenen: ‘de rechter hersenhelft, die in het verleden vrijwel werd genegeerd door onderzoekers, heeft eerder een holistische dan een analytische visie. Hij ziet alles als deel van het grotere geheel en heeft oog voor de onderlinge verbondenheid van het werkelijke. Daardoor voelt hij zich thuis bij de metafoor, waarin ongelijksoortige entiteiten één worden, terwijl de linkerhersenhelft de dingen liever letterlijk opvat en ze uit hun verband rukt om ze te categoriseren en te gebruiken’.

Het menselijke zenuwstelsel bestaat uit de hersenen met alle zenuwen in het lichaam. De Plexus Solaris is de grote zenuwvlecht in de maagstreek en is dus ook een onderdeel van het zenuwstelsel.
Het menselijke zenuwstelsel is het zésde zintuig waarmee ieder mens op aarde ruimtelijk voelend in de leefwereld existeert. Niet zomaar een zintuig, maar om het in de terminologie van onze enthousiaste bioloog dr. Freek Vonk te zeggen: een super-zintuig!

De Menselijke Geest is een complex van chemie, energie en informatie. Onze individuele Geest zetelt in de kruin van het zenuwstelsel en wij stralen onze Menselijke Geest levenslang uit ons lichaam via de Plexus Solaris (de grote zenuwvlecht in de maagstreek) waardoor ieder mens een uniek individueel Geestveld om zijn fysieke lichaam heeft.
Wanneer mensen elkaar ontmoeten en met elkaar interacteren dan vinden die ontmoetingen altijd plaats in de Geestvelden van die personen waardoor er een voortdurende ruimtelijke uitwisseling plaatsvindt van die Geesten tussen de zenuwstelsels. Bij de meeste mensen gebeurt dit in het onderbewustzijn.

De subtiele ruimtelijke uitwisseling van Menselijke Geesten tussen de zenuwstelsels van mensen die met elkaar interacteren is zo oud als de mensheid en staat aan het fundament van ons Mens-Zijn. Dit fundamentele existentiële ruimtelijke uitwisseling proces begint als we worden geboren en eindigt als we sterven. Het vindt bij ieder mens op aarde plaats en het is net zo natuurlijk als ademen.

Mensen met een gezond lichaam hebben een zuivere Geest in hun zenuwstelsel en stralen daardoor een positief individueel Geestveld uit. Het unieke individuele Geestveld representeert de affectieve, psychische en somatische gezondheid van ieder mens en kan zowel heilzaam zijn (wanneer we zuivere Geesten van de medemens accumuleren in het zenuwstelsel) als ziekmakend (wanneer we onzuivere Geesten van de medemens accumuleren in het zenuwstelsel).
De kwaliteit van de Menselijke Geest kent een chemo-energetisch optimum (kerngezond) en een chemo-energetisch minimum (doodziek). Tussen deze twee kwalitatieve uitersten existeert de gehele mensheid die bestaat uit soevereine beschavingen, unieke culturen, etnische stammen, sociale klassen en economische groepen.

Door het subtiele ruimtelijke interactieproces van menselijke Geesten tussen de zenuwstelsels van mensen die met elkaar interacteren bestaan positieve en negatieve gevoelens zoals compassie en liefde maar ook egoïsme en haat.
Door dit subtiele interactieproces kunnen we vlinders in onze buik voelen fladderen als we elkaar verliefd aankijken en kunnen we warmte voelen stromen in onze zenuwstelsels wanneer we van elkaar houden. Door dit proces kunnen ouders liefde schenken aan hun kinderen maar ook liefde ontvangen. Door dit subtiele proces kunnen mensen op basis van affectiviteit vreedzaam met elkaar samenwonen en constructief met elkaar samenwerken.

Ook de non-verbale communicatie bestaat door de subtiele ruimtelijk uitwisseling van chemie, energie en informatie tussen de zenuwstelsels van mensen die zonder met elkaar te praten in elkaars Geestvelden verblijven.

Naast het unieke individuele Geestveld van ieder mens heeft iedere unieke cultuur, etnische stam, sociale klasse en economische groep ook een uniek collectief Geestveld. De leden van iedere unieke cultuur, etnische stam, sociale klasse en economische groep herkennen elkaar – veelal onbewust – aan de chemo-energetische uitstraling van het collectieve Geestveld van de cultuur, stam, klasse of groep waardoor zij zich affectief verbonden voelen met elkaar.

De Menselijke Geest wordt ook wel heel toepasselijk onze ‘levensadem’ genoemd en daarom kunnen we ook spreken van het ‘ademen’ van ons zenuwstelsel, want:

  • we stralen onze unieke individuele Geest levenslang uit ons zenuwstelsel via de Plexus Solaris
  • we wisselen voortdurend Geesten ruimtelijk uit tussen onze zenuwstelsels
  • we accumuleren voortdurend Geesten van elkaar in onze zenuwstelsels
  • als we ons verplaatsen nemen we de in ons zenuwstelsel geaccumuleerde Geesten van anderen mee
  • wanneer we in de rustfase zijn dan laten we de geaccumuleerde Geesten los uit het zenuwstelsel

Deze subtiele ruimtelijke communicatie- en interactieprocessen vinden bij het overgrote deel van de mensheid in het onderbewustzijn plaats omdat de meeste mensen omgaan met medemensen die over het algemeen op dezelfde chemo-energetische golflengte existeren, want dan voel je de Geestvelden van je medemensen vrijwel niet.
Dit verklaart ook dat gezonde witte wetenschappers die alleen in een collectief Geestveld existeren met andere gezonde witte wetenschappers die Geestvelden niet bewust kunnen voelen en daardoor denken dat Menselijke Geesten niet bestaan.

Des te hoger de kwaliteit van het unieke individuele Geestveld is, des te plezieriger mensen het vinden om belangeloos hun leefruimte met elkaar te delen, elkaar belangeloos aan te raken en in belangeloos affectief psycho-tactiel-contact te zijn met elkaar.
Als de uitstraling van het unieke individuele Geestveld gezond en daardoor positief is, dan vinden mensen het plezierig om met elkaar samen te wonen en samen te werken.
Wanneer de uitstraling van het unieke individuele Geestveld ongezond en daardoor negatief is, vinden mensen het niet plezierig om met elkaar samen te wonen en samen te werken.
Uiteraard ook hier met talloze subtiele nuanceringen daartussenin.

Door de optimale ontwikkeling van mijn Happerceptieve Sensitiviteit ben ik mij al 30 jaar bij iedere ontmoeting met de medemens bewust van zijn positieve of negatieve Geest die mijn zenuwstelsel binnenkomt, wat die Geest kwalitatief met mij doet en wanneer ik weer alleen ben kan ik door introspectie voelen of die Geest ook weer loslaat uit mijn zenuwstelsel. Zo optimaliseer ik mijn gezondheid en bewaak ik mijn kwaliteit van leven succesvol.

Vervolgens heb ik mijn Happerceptieve  Sensitiviteit gekoppeld aan de onderzoeksmethode van de culturele antropologie, de participerende observatie. De participerende observatie is een vorm van sociaalwetenschappelijk onderzoek waarbij de onderzoeker tijdelijk deel uitmaakt van de gemeenschap die hij wil bestuderen.
Door deze eclectische creativiteit ontstond een unieke innovatieve methode van onderzoek die ik de Happerceptieve Participerende Observatie (HPO) noem.
Met de Happerceptieve Participerende Observatie verricht ik voortdurend onderzoek in alle denkbare domeinen van de Nederlandse multiculturele samenleving naar de subtiele ruimtelijke werking en wetmatigheden van de Menselijke Geest. Hierdoor kan ik o.a. het volgende verklaren:

  • oude mysteriën, zoals ‘God’, de erfzonde en Verlicht Zijn
  • actuele fenomenen, zoals gewetenloosheid, criminaliteit en bendevorming
  • affectieve aandoeningen, zoals affectieve deprivatie en eenzaamheid
  • psychische aandoeningen, zoals verwardheid, stress, burn-out, depressie en suïcide
  • neuro-degeneratieve aandoeningen, zoals de dementie van Alzheimer
  • somatische aandoeningen, zoals Somatisch Onvoldoende verklaarde Lichamelijke Klachten (SOLK)

In de Haptonomie staat de belangeloze affectiviteit centraal.
Wanneer je de menselijke affectiviteit tracht te valoriseren, dan ben je ontrouw aan de essentie van de Haptonomie omdat de zuivere menselijke affectiviteit en liefde per definitie belangeloos zijn!
Wij leven in een wereld waarin het marktdenken of rendementsdenken centraal staat. Dit is de wereld van de effectiviteit. In het specifieke taalgebruik van de Haptonomie zijn de begrippen affectiviteit en effectiviteit elkaars tegenpolen. Ze sluiten elkaar per definitie uit omdat steeds meer effectiviteit implementeren ervoor zorgt dat de affectiviteit langzaam maar zeker uitdoofd.
Onze kleinschalige affectief-sociale netwerken zijn gebaseerd op belangeloosheid. De grootschalige effectief-economische netwerken zijn gebaseerd op (perverse) belangen.

Een belangrijk voorbeeld van ziekmakende effectiviteit is de institutionele schaalvergroting in alle denkbare domeinen van de multiculturele samenleving.
Wanneer je een school, zorginstelling, politieorganisatie, commercieel bedrijf, land of unie van staten zoals de Europese Unie steeds effectiever gaat besturen dan dooft op de lange termijn de menselijke affectiviteit uit. Kleinschaligheid is een basisvoorwaarde voor de optimale ontwikkeling van onze affectieve vermogens!
Want belangeloze affectiviteit is het bind- en smeermiddel tussen leraren en hun leerlingen, tussen verpleegkundigen en hun patiënten, tussen agenten en de burgers, tussen werkgevers en hun werknemers, tussen Nederlandse politici en de Nederlanders alsook tussen Europolitici en de Europeanen.

Het ultieme voorbeeld van effectiviteit is de globalisering van de liberale markteconomie.
Deze ideologie is een effectief systeem waarin de dominantie van de rationaliteit, de effectiviteit, het economisme en het materialisme centraal staan. Deze economische vechtmachine pleegt een ongekende roofbouw op de mens en de planeet. Dit systeem zorgt er voor dat één procent van de mensheid steeds rijker wordt terwijl het met een steeds groter gedeelte van dit mensdom alsmaar slechter gaat.
Wij hebben dit degeneratieve lineaire economische systeem zelf gecreëerd, dus kunnen wij dit systeem ook weer transformeren in een regeneratief circulair economisch systeem waarin affectiviteit, humaniteit, de menselijke maat en duurzaamheid centraal staan.

Volgens de Haptonomie gaat effectiviteit altijd ten koste van de menselijke affectiviteit. Wanneer de affectiviteit uitdoofd worden mensen op den duur ongelukkig, boos en ziek. Dat kost samenlevingen uiteindelijk astronomische bedragen maar de enige reflex van bestuurders op de toenemende zorgkosten is nóg meer ziekmakende effectiviteit implementeren waardoor organisaties, systemen en samenlevingen in een neerwaartse spiraal terechtkomen.

Ieder mens op aarde straalt via de Plexus Solaris een uniek individueel Geestveld uit. De ontmoetingen en interacties tussen mensen in de leefruimte vinden dus altijd plaats in individuele en collectieve Geestvelden.

Wanneer een patiënt naar het consult van een alternatief genezer, een complementair behandelaar, de huisarts of een medisch specialist gaat dan is dit in de regel een één-op-één-ontmoeting. De patiënt komt tijdens het consult in de behandelruimte waar het unieke individuele Geestveld van die behandelaar dominant is. De chemo-energetische kwaliteit van het unieke individuele Geestveld van de behandelaar bepaalt of die ontmoeting door de patiënt als een plezierig of als een onplezierig consult wordt ervaren.
Een gezonde en positieve chemo-energetische uitstraling van een medicus is heilzaam voor zijn patiënt maar een ongezonde en negatieve chemo-energetische uitstraling van een medicus is ziekmakend voor zijn patiënt. Uiteraard ook hier weer met talloze subtiele nuances tussen de beide uitersten.
Boer Krelis die zeer gezond is en de hele dag met zijn zenuwstelsel bezig is in de natuur, straalt letterlijk een gezond en positief individueel Geestveld uit zijn zenuwstelsel dat vele malen heilzamer kan zijn dan het individuele Geestveld van een psychiater die de hele dag in de kliniek met zijn hoofd bezig is en waarvan zijn zenuwstelsel vol zit met zieke en ziekmakende Geesten van zijn psychiatrische patiënten.
Het programma ‘Boer zoekt vrouw’ is niet voor niets zo populair bij Nederlandse vrouwen!

Wanneer er tijdens het consult ook nog sprake is van belangeloos affectief contact en de heilzame Geest van de medicus na meerdere behandelingen dominant wordt in de kruin van het zenuwstelsel van de patiënt, dan kunnen de zieke Geesten loslaten uit het zenuwstelsel waardoor de patiënt, indien deze nog niet onherstelbaar ziek is, kan genezen.
Dit verklaart waarom sommige alternatieve behandelaren met een zeer gezond en positief chemo-energetisch Geestveld in uitzonderlijke gevallen in staat zijn om een remissie te bewerkstelligen bij zeer zieke mensen, die bijvoorbeeld kanker hebben, terwijl de reguliere geneeskunde geen heil meer ziet in verdere behandeling.
Het is in heel veel gevallen het belangeloze affectieve psycho-tactiele-contact en de gezonde en positieve chemo-energetische-informatieve uitstraling van de alternatief genezer, de complementair behandelaar, de huisarts of de medisch specialist die een onbewuste heilzame werking heeft op de patiënt en niet het poedertje, zalfje, pilletje, drankje of naaldje.
Dit proces verklaart onder andere het placebo-effect (heilzaam) en het nocebo-effect (ziekmakend).

Het zou een goede zaak zijn wanneer aankomende huisartsen en medisch specialisten zich tijdens hun opleiding geneeskunde ook zouden scholen in de wetenschap van de affectiviteit, zodat zij tijdens hun consulten, behandelingen en operaties op een meer empathische wijze in belangeloos affectief contact zijn met hun patiënten.
Leren hoe je enerzijds een empathisch medicus kunt zijn voor je patiënten en hoe je anderzijds je gezondheid kunt leren bewaken is heel belangrijk. Want ook huisartsen en medisch specialisten kunnen zoveel zieke en negatieve Menselijke Geesten accumuleren in hun zenuwstelsels van hun patiënten dat zij daardoor stress, burn-out, psychische problemen en ernstiger ziekten kunnen oplopen.
Voorkomen dat huisartsen tijdens hun loopbaan verslaafd raken door de toenemende stress en jonge medisch specialisten door de te hoge werkdruk al snel weer stoppen met hun mooie, belangrijke en verantwoordelijke beroep is letterlijk van levensbelang voor zowel medici als patiënten.

In het Nederlandse onderwijs is er van het basis tot het wetenschappelijke onderwijs sprake van een institutionele schaalvergroting die ver voorbij de menselijke maat is. Een te hoge verdichting van schoolkinderen, studenten en onderwijzend personeel zorgt voor de accumulatie van meer menselijke Geesten in het zenuwstelsel waardoor allerlei onbegrepen affectieve, psychische en somatische aandoeningen kunnen ontstaan.
Tevens vindt er van de basisschool tot aan de universiteit een eenzijdige conditionering plaats van de effectiviteit waardoor de affectiviteit van schoolkinderen, studenten en onderwijzend personeel uitdoofd.
Door de institutionele schaalvergroting en de doorgeslagen effectiviteit zijn er momenteel schrikbarend veel schoolkinderen die lijden aan affectieve deprivatie, leer- en gedragsstoornissen. Het aantal studenten die lijden aan stress, burn-out, depressie, verslavingen en zelfs last hebben van suïcide gedachten is zo groot dat er wachtlijsten zijn voor psychotherapie. De psychologen zijn niet aan te slepen en zij spreken zelfs over ‘een verloren generatie.’ Het stressgerelateerde ziekteverzuim van het onderwijzend personeel is van de basisschool tot de universiteit veel te hoog.
De psychiater dr. Anna Terruwe is de grondlegger van de bevestigingsleer. Deze vernieuwende psychiater zette in de jaren ’50 de frustratieneurose op de kaart. Wanneer sensitieve en begaafde schoolkinderen, studenten en volwassenen niet voldoende affectief worden bevestigt, dan ontstaat de frustratieneurose!

De minister van Onderwijs en Wetenschappen is de eindverantwoordelijke voor dit effectieve onderwijsbeleid en zij moet gaan beseffen dat het onze menselijke affectiviteit is die onze fundamenteel existentiële essentie vormt, niet de effectiviteit. Het is onze menselijke affectiviteit die de bron is van onze levenslust, authenticiteit, verbeeldingskracht, waarheidsvinding, wijsheid,  ethiek en belangeloosheid, en niet de effectiviteit. Het is onze menselijke affectiviteit waardoor docenten,  schoolkinderen en studenten op basis van belangeloze affectiviteit constructief met elkaar kunnen samenwerken, niet de effectiviteit. Want het is niet de effectiviteit maar onze menselijke affectiviteit die het fundament en het cement vormen van een gezonde, affectieve en beschaafde onderwijswereld!

Home